مقاله سه شنبه بیست و نهم فروردین 1391 8:30
بررسی عوامل تغییر رنگ در لعاب‏های زرد و سبز کاشی‏های هفت رنگ مسجد امام‏ اصفهان(دوره صفویه)

عباس عابد اصفهانی*

کتابون زاهدیان**

چکیده:

یکی از پر رونق‏ترین دوره‏های معماری ایران،دوره‏ی صفویه بوده و از این دوره آثار و بناهای زیادی بر جای مانده است، به دین جهت حفظ و حراست و مطالعه‏ی این بناها از اهمیت خاصی برخوردار می‏باشد.

موضوع مورد بررسی در این مقاله یعنی علل تغییر رنگ در لعاب‏های زرد و سبز کاشی‏های مسجد امام اصفهان،مشکلی‏ است که کمابیش می‏توان در دیگر آثار و بناهای دورهء صفویه با آن مواجه بود.

اگرچه نقوش و تزیینات کاشی‏کاری این بناها تحسین هر بیننده‏ای را برمی‏انگیزد،با این حال وجود مشکلاتی همچون‏ موضوع مورد بررسی این مقاله،نقطعه ضعف‏های تکنیکی را در ساخت کاشی‏های هفت رنگ نشان می‏دهد.

واژگان کلیدی:لعاب زرد و سبز،جذب اتمی،اسپیکر و فتومتری مرئی،تبادل یونی تخریب شبکه، SEM

مقدمه:

اگر به کاشی‏کاری‏های زیبای مسجد امام،مسجد شیخ لطف‏ الله و دیگر آثار دوره صفویه نگاهی دقیق شود،میتوان تغییر رنگ‏ لعاب‏های زرد و سبز این کاشی‏های هفت رنگ را مشاهده‏ نمود.با توجه به وجود این مشکل در بنای مسجد امام،در دیگر کاشی‏های آثار دوره‏ی صفویه نیز گریبانگیر آن هستیم.بنابراین، بیانگر مشکلی مشترک در روش ساخت و فرایند مشابهی‏ در تخریب این لعاب‏ها می‏باشد.تغییر رنگ لعاب‏های هفت رنگ‏ مسجد امام را از بخش ورودی مسجد تا کاشی کاری‏های‏ محوطه‏ی داخلی آن می‏توان دید.به همین منظور در این مقاله‏ دلایل تغییر رنگ لعاب‏های زرد و سبز مورد بررسی قرار خواهند گرفت،تا شاید راه حلی برای ایجاد وضوح بیشتر این رنگ‏ها به‏ دست آید.به عنوان نمونه،تصاویر(1 و 2)تغییر رنگ لعاب‏های زرد و سبز را در کنار یکدیگر نشان می‏دهند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود) تصاویر(1 و 2)،تغییر رنگ(کم رنگ شدن)در دو نمونه از لعاب

در یک نگاه کلی،لعاب سبز دچار کم‏رنگی بیشتری شده است‏ و اگر با دقت به کاشی‏ها بنگریم،رنگ زرد،شدت بیشتری نسبت به‏ رنگ سبز دارد و در بعضی از قسمت‏ها رنگ سبز به صورت نقاط پراکنده‏ دیده می‏شود.برای بررسی عوامل تخریب و تغییر رنگ،نمونه‏هایی‏ از کاشی‏های داخل مسجد را تهیه و مورد آزمایش قرار دادیم.

بخش عملی:

1-آنالیز زرد و سبز به روش SEM 1

وضعیت ساختاری و خصوصیاتی که لعاب از خود نشان‏ می‏دهد،در رابطه با ترکیب شیمیایی لعاب می‏باشد2.بنابراین، جهت تشخیص عناصر تشکیل دهنده لعاب و عامل ایجاد رنگ‏ در این لعاب‏ها،از دستگاه میکروسکوپ الکترونی استفاده‏ گردید.تصاویر(3 تا 6)آنالیز SEM بخش‏های زرد سالم،زرد تخریب شده،سبز سالم و سبز تخریب شده را نشان می‏دهند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود) تصویر 3-آنالیز SEM یک نمونه زرد سالم

(*)عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان(اصفهان) (abedesfahan a gmail.com

(**)کارشناس ارشد مرمت اشیاء فرهنگی،تاریخی


نوشته شده توسط گروه آموزشی کاشی هفت رنگ و سفال  | لینک ثابت |